Videolar
Site Haritası
Takvim
Saat
Logo

Mali Kontrol

 
TAŞRADA YAPILAN KAMU HARCAMALARINDA BÜTÇE FARKI GÖZETİLMEDEN MALİ KONTROL, MUASEBE ve MALİ RAPORLAMA HİZMETLERİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI İLE İLGİLİ PROJE ÇALIŞMASI  
 
GİRİŞ:       
 
Ülkemizde son yıllarda hızla gelişen ve değişen yapısal gelişmelerden biriside Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Sistemindeki yeniden yapılanma sürecidir. Bu yeni süreçte hedeflenen unsurlardan birkaçını sayacak olursak Bütçe Kapsamının Genişletilmesi, Mali iş ve işlemlerde Şeffaflığın Sağlanması, Hesap Verme, Harcama Sürecindeki Sorumluluk ve İç Kontrol gibi kamu harcamalarında harcama öncesi ve sonrası bir takım yeniliklerin getirildiği bu yenikler zamanla yönetsel ve işlevsel olarak amaca ulaşmada zayıf ve yetersiz kaldığı ilgili ilgisiz herkes tarafından dikkatle izlenerek değerlendirilmektedir.      
 
TAŞRADA bütçe ayrımı gözetmeden kamu kaynağı kullanan  Genel, Özel, Mahalli İdare vb. bütçelerden yapılan  kamu harcamaları  gün geçtikçe artarak devam etmektedir.  Bu harcamacı kurumların büyük çoğunluğunda iç denetim birimleri kurulamadığından harcama öncesi mali kontrol ve denetim yeterince yapılamadan ödemeler gerçekleştirilmektedir.  Bu harcamalarda yetki kademesinde yer alan görevli ve yetkililerin kendi asli görev ve  mesleği  olmayan konularda sorumlu tutulmaları ve hesap vermeleri etik ve hukuki olarak uygun olmadığından gün geçtikçe bilinçsiz bir şekilde  sorumluların artığı hesap verenlerin çoğaldığı, ayrıca harcamalarda  uygulama birliğinin,  mali risk unsurlarının,  şeffaflığın, mali disiplinin, sağlanamadığı bir mali yapıyı   oluşturulmuş oldu.
 
Taşrada sağlıklı bir mali yapının oluşmasında belirleyici olacak tek unsur, kamu mali yönetim teknik ve yöntemleri eğitimini almış, bu hususta uzmanlaşmış, istihdam amacı kamuda mali işlemleri uygulamak ve yönetmek olan Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünce taşrada bütçe ayrımı yapmadan  harcama öncesi mali kontrol, harcama sonrası muhasebe ve mali raporlama hizmetlerin de aktif rol alması her geçen gün daha da hissedilmektedir.  Bu yapılanma sürecinde 657 Sayılı DMK, 5018 Sayılı KMY ve K K, 178 Sayılı KHK ve diğer ilgili mevzuatlardaki yapılacak düzenlemelerle görevin önem ve sorumlulukları dikkate alınarak özenle yetiştirilmiş insan kaynaklarından yararlanma yollarının bulunması hizmette kalite ve verimliliği de artıracaktır.
 
TAŞRADA KAMU HARCAMALARINDA HARCAMA ÖNCESİ MALİ KONTROL, DENETİM, MUHASEBE VE MALİ RAPORLAMA SÜREÇLERİ :
 
Türkiye Cumhuriyeti Devletimizin 59 60 61.ci hükümet ve parti programlarının incelenmesi sonucunda ülkemiz ekonomisinin temel ilke ve hedefleri olarak kabul edilen; Devletin ekonomideki işlevini DÜZENLEYİCİ VE DENETLEYİCİ olarak tanımlandığı, bu amaçla sağlıklı BELGE VE BİLGİ AKIŞ sisteminin önemli olduğunu, ekonomi yönetim tekniklerinden uygulamaya ilişkin MALİ DİSİPLİN ve MALİ KONTROL esaslarının yeniden belirleneceğini, bu amaçla etkin, güven veren ve milli ahlaki değerleri yüksek bir ekonomi yönetiminin oluşturulacağını, İSTİKRARI, SAYDAMLIĞI, ETKİNLİĞİ, VERİMLİLİĞİ ve hizmet performansını esas alan harcama reformunun öncelikle ve ivedi olarak gerçekleştirilmesinin esas alınacağı vurgulanmaktadır.  Kamu mali yönetim ve kontrol sisteminin yeniden yapılandırılması sürecinde, kamu idarelerinin harcama öncesi mali kontrol ve denetimi merkez teşkilatlarında strateji geliştirme birimlerde istihdam edilen iç denetçi ve mali hizmet uzmanlarınca, taşrada ise kamu harcaması yapan kamu idarelerinin yetkili ve sorumlu personelleri tarafından yerine getirilmektedir. Bu tip bir mali kontrol yapılanmasının uygulama sonuçlarına istinaden merkez ve taşra teşkilatlarında bir çok sıkıntı ve aksaklıklara neden oluşturduğu ortaya çıkmış bulunmaktadır. Şöyle ki merkezde mali kontrol ve denetimin kendi idaresi altında bu iş için istihdam edilen iç denetçi ve mali hizmet uzmanlarına harcamayı yapan idarenin kendi istek ve önerileri doğrultusunda kısmen de olsa yaptırılmaktadır. Taşrada ise iç denetçi ve mali hizmet uzman istihdamı olmadığından harcama talimatını veren kurumlarda bu işin eğitimini almış işin ehli ve uzmanı olmadığından harcamayı yapan kurum yetkilileri ve görevlilerince bu mali kontrol ve denetimin yapılacağı düşünülerek yasal düzenleme yapılmış ancak fiili olarak taşrada kamu harcaması yapan bu kurumların bir çoğunda Harcama öncesi mali kontrol ve denetim işi yapılamamaktadır.
 
Taşrada genel bütçe özel bütçe mahalli idare vb. kurum bütçelerinin tümünde kamu harcamaları oldukça büyük miktarları oluşturduğu, harcamacı kurumlarca yeterince mali kontrol ve denetimin yapılmadan giderlerin ödendiği bir gerçektir. Sebebi ise bu kurumlarda kamu mali yönetim sistemiyle yetiştirilmiş insan kaynaklarının olmadığı oysa Maliye Bakanlığınca KBS, KEOS ve Say2000i sitemleri kullanılarak taşrada bütçe ayrımı yapılmaksızın harcama öncesi mali kontrol, muhasebe ve mali raporlama hizmetlerinin yerin getirilmesi için eğitilip özenle yetiştirilen konusunda uzmanlaştırılan sadece bu görev ve amaçlar için istihdam edilen 1400 1500 kişiden oluşan sertifikalı muhasebe yetkilileri ve yönetimindeki muhasebe birimleri sürece dahil edilmesi ile bu aksaklığa son verilecektir. Taşrada bu sistemin uygulanmasıyla kamu harcamalarda çok ciddi anlamlarda hukuka uygunluğun, uygulama birliğinin, çok önemli tasarrufların sağlanacağı mali risk unsurlarının kontrol altına alınacağı bir gerçektir. Ayrıca mahalli idare birliklerinde ve diğer kamu idarelerinde muhasebe hizmetlerine ait mali tablolar ve mali istatistikler zamanında üretilip alınamadığından ülkemiz ekonomik göstergelerinin sağlıklı oluşturulamadığı mali yapının bu dağınık hantal bürokratik işlemlerine son verilmesinde tartışılmasına gerek görülmeyecek kadar büyük faydalar görülmektedir.
 
Bu yapısal düzenlemelerden biride Ülkemizin mali anayasası olarak adlandırdığımız 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu 2006 yılında yürürlüğe girmesiyle 59. Maddesi ile düzenlenen mali kontrol yetkilisi kanunun uygulamadaki amacına ulaşmasında tamamlayıcı unsur olmasına rağmen 5436 Sayılı Kanunun 10. maddesi ile kanundan çıkarılmasıyla kamu harcamalarına ait harcama öncesi mali kontrol ve denetimde kaldırılmış oldu. Ayrıca kanununda harcama birimlerinin; karar alma, sorumluluk ve kontrol süreçleri açısından görev ve yetkileri yeniden düzenlenerek kamusal harcamaların nasıl ve ne şekilde yapıldığı, kamu mali yönetim sistemi hakkında yeterli mesleki bilgisi ve uzmanlığı olmayan görevlilerin sorumlu oldukları bir durum ortaya çıkmıştır. Oysa mali kontrol ve mali risk unsurları ciddi bir uzmanlık alanı olduğundan, diğer meslek guruplarıyla gerek bilimsel gerekse hukuki olarak hemen hiçbir zaman kıyaslanamayacak kadar farklı olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle harcama yetkilileri, gerçekleştirme görevlileri ve harcama sürecindeki görevlilerin sorumluluk ve verimlilik acısından yersiz ödemelere neden olan işlemlerin sorgulanmasında karşımıza çıkan istisnalar hariç verilen tek cevap; kurum olarak mali konular bizim yönetsel anlamında mesleki ve uzmanlık alanımız olmadığından uygulana bilir bir sorumluluk olmadığı vurgulanmaktadır.
 
Daha da açık bir ifadeyle bütçenin harcama öncesi denetimini, harcamayı yapan kuruma bırakılarak kendi yaptığı harcamayı yine kendisinin denetlediği gibi bir sistem oluşturulmuştur. Denetimsiz ve kontrolsüz yapılan kamu harcamaları kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde dilmesi ve kullanılmasını engellediği gibi usulsüz, yersiz, ve mevzuata uygun olmayan hukuk dışı uygulamalara zemin oluşturduğu, kamu harcamalarının harcama öncesi mali kontrol yapılamadan ödendiği, böyle bir mali yapı pek çok bakımdan şüpheyi dahi gerektirmeyecek kadar sakıncalıdır.
 
5018 Sayılı Kanun yürürlüğe girdiği döneme kadar bugünkü adıyla genel yönetim kapsamındaki idarelerin harcama öncesi mali kontrol ve muhasebe hizmetleri saymanlık müdürlüklerince yapılmaktaydı. Bu kanunla harcama öncesi mali kontrol yetkileri kaldırılarak sadece kurumların kendilerine sundukları kamu harcamalarına ait belgeleri muhasebe kayıtlarına geçirmek zorunda olan kayıt servisleri konumuna indirilmişlerdir. Mali kontrol ve muhasebe hizmetlerini en iyi şekilde yürütmek üzere yetiştirilen saymanların mali kontrol yetkilerinin kaldırılmasıyla, ülkemizdeki yetişmiş bu insan gücünü atıl duruma getirilmesiyle kurum içi huzursuzluğa da neden olmuştur. Unutulmamalıdır ki kamu harcamalarının yapılmasında otokontrol vazifesini yürüten saymanların mali kontrol yetkilerinin alınması ile kamunun mali disiplin, kontrol ve denetimden uzaklaştırılması sonucunu doğurmuştur. Bu da hükümetimizin amaçladığı istikrarlı bir ekonomi politikasına ve mali disiplinin sağlanması ilkesine aykırılık teşkil eden bir uygulamadır.
 
SONUÇ OLARAK:
 
Demokrasilerin ve modern devletlerin ekonomik kalkınma programlarının vazgeçilmez yönetim tekniklerinden mali kontrol, mali denetim, mali disiplin özel uzmanlık birimlerce yürütülmektedir. Bakanlığımız muhasebe birimlerinin taşrada sürece dahil edilmesiyle Hükümetin ekonomik hedefleri arasında ısrarla vurguladığı ekonomi yönetim teknikleri olan, mali kontrol, mali denetim ve mali disiplinin uygulamada belirlenen hedeflere taviz verilmeden ulaşılacaktır. Taşrada Bakanlığımızın eli kolu olan Saymanlık Müdür ve Müdür yardımcılarınca bütçe türlerinin istisnasız hepsinde Valilik veya Kaymakamlıklarca başta Özel İdare, Belediyeler, Sosyal Yardımlaşma Vakıfları, Mahalli İdare Birlikleri, Köylere hizmet Götürme Birlikleri, (KÖYDES) Belediyelere Hizmet Götürme Birlikleri (BELDES) gibi kamu kaynağı kullanan bu kurumlarda gerek harcama öncesi gerekse harcama sonrası bir takım inceleme, soruşturma, ön inceleme gibi görevlendirmeler sonucunda raporlar düzenlemişizdir. Yapılan bu çalışmalar sonucunda yeterince mali kontrol ve denetimin yapılamadığını, ödemelerin muhasebe teknik ve kuralarına aykırı olarak kayıtlara alındığını, bunun sonucu olarak mali raporlamaların ve mali istatistik bilgi ve belgelerin oluşturulamadığını, bizlerden daha çok Bakanlığımızın bu olumsuzluklardan tek tek haberdar olduğu herkes tarafından bilinen ve kabul edilen bir gerçektir.
 
Maliye Bakanlığınca uzun süreli eğitimler sonucu yetiştirilen, donanımı yüksek, konusuna hakim, çok özel seçici sınavları geçerek muhasebe yetkilisi unvanını alan saymanların taşrada kadro unvanlarının Taşrada Mali Kontrol ve Devlet Muhasebe Yetkilisi olarak değiştirilmesinde fayda görmekteyiz. Sebebine gelince Devletin mali raporlarını hazırlayan analiz eden, kullanıcılarına ve muhataplarına istatistiki bilgiler sunan, Ülkemiz, AB ve diğer dünya ülkelerinin ekonomik göstergeleri ile kamu hesapları bültenlerinin oluşmasına kaynak teşkil eden güvenilir yönetim ve mali mevzuat bilgileri olmadan hazırlanıp ülkemiz ve dünya kamu oyuna sunulmasının mümkün olmadığı bir gerçektir. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 36. Maddesindeki hizmet sınıfları içerisine Mali Hizmetler Sınıfının oluşturulmasıyla tüm kamunun mali nitelikteki iş ve işlemlerini yürüten kamu personelin bu sınıfa dahil edilerek maliye personeli hariç diğerleri Bakanlığımızca eğitime tabi tutulup iyi bir süzgeçten geçirilmesi ile mali iş ve işlemlerin işin uzmanları tarafından yerine getirilmesinde hem kaliteyi hem de verimi artırması önem arz etmektedir. Devletin vergi ve benzeri gelirlerini tahsil eden, giderlerini hak sahiplerine tek imza yetkisiyle ödeyen, tüm Genel Bütçeli Kamu İdarelerinin muhasebe ve mali raporlama, mali istatistik işlemlerini yürüten, muhasebe yetkilisi sertifikasını sınavla alanlara geç kalmış olsa da Yeminli Mali Müşavirlik Belgelerinin sınavsız verilmemesi de büyük bir eksikliktir.                                                                                                                                                                                                                                                              
Erdal ÇİNİCİOĞLU  

Yorumlar - Yorum Yaz


Üyelik Girişi
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam78
Toplam Ziyaret177789
Hava Durumu
Anlık
Yarın
20° 22° 12°
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.54595.5682
Euro6.38556.4111
Blok/Reklam